Ikja e Shkëlqim Hajdarit nga posti i Kryeinspektorit të Përgjithshëm pa dhënë një motiv dorëheqje nuk është aq e pastër, por e mbushur me prapaskena për emërimin e tij në krye të një institucioni kushtetues, me qëllim për t’u bërë vegël e pushtetit në agoni të Edi Ramës. Edi Rama mësohet se e ka projektuar Hajdarin në krye të KLSH. Shkëlqim Hajdari shihet si një figurë e afërt me qeverinë Rama, ndaj projektimi i tij si kryetar i Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH) besohet se diktohet nga llogaritje politike. Hajdari ka qenë një ish-prokuror dhe prej vitit 2016 është vendosur nga vetë Rama në poste të larta ekzekutive. Ai madje është angazhuar hapur në mbështetje të qëndrimeve të kryeministrit, duke dalë publikisht për ta mbrojtur atë në çështje delikate politike. Për shembull, gjatë debatit për marrëveshjen detare me Greqinë, Hajdari doli hapur në mbrojtje të Ramës, duke deklaruar se kryeministri “nuk tradhton interesat kombëtare” dhe e portretizoi atë si patriot. Këto fakte sugjerojnë se Rama kërkon ta ketë në krye të KLSH-së një njeri të besuar politikisht, i cili në të kaluarën ka dëshmuar lojalitet dhe gatishmëri për të mbrojtur linjën e qeverisë. Emërimi i Hajdarit shihet pra si një lëvizje për të forcuar kontrollin politik mbi këtë institucion kushtetues, në një kohë kur mazhoranca synon stabilitet dhe “qetësi” nga institucionet e pavarura. Mungesa e transparencës mbi arsyet e largimit nga posti i mëparshëm forcon perceptimin se motivet kryesore janë politike, jo profesionale.
Objektivat Strategjikë: Kontrolli mbi KLSH dhe Synimet e Ramës
Vendosja e një personi të besuar si Hajdari në krye të KLSH i shërben Ramës për të arritur disa objektiva strategjikë. Së pari, KLSH është institucioni suprem i auditimit shtetëror, që kontrollon financat publike dhe zbatimin e ligjit në përdorimin e fondeve; kontrolli mbi të do t’i jepte qeverisë mundësinë të frenojë zbulimin e abuzimeve të mundshme financiare ose skandaleve të korrupsionit në administratë. Nën drejtimin e deritanishëm të Arben Shehut, KLSH ka qenë aktiv në evidentimin e shkeljeve – p.sh., raportoi një koncesion të dyshimtë laboratorësh në shëndetësi dhe kërkoi madje anulimin e kontratës për shkelje ligjore. Një KLSH i pavarur ka bërë kallëzime penale dhe mijëra rekomandime administrative çdo vit, duke ushtruar presion mbi institucionet publike. Duke emëruar Hajdarin, Rama ka gjasa të zbutë këtë kontroll: një kryetar i KLSH-së politikisht i lidhur mund të zgjedhë të ulë ritmin e auditimeve sensitive ose të mos i çojë për ndjekje penale konstatimet që prekin njerëz të pushtetshëm. Po ashtu, kontrolli i KLSH i jep qeverisë mundësinë ta përdorë këtë institucion në mënyrë selektive – p.sh. për të hetuar formalisht kundërshtarët politikë ose për të spostuar vëmendjen me auditime periferike – ndërsa shmangen auditimet që prekin vetë qeverinë. Në thelb, objektivi strategjik është kapja e kontrollit të llogaridhënies financiare, në mënyrë që çdo problem të parandalohet ose manipulohet brenda dyerve të ekzekutivit.
Efektet në Balancën Institucionale dhe Pavarësinë e Institucioneve
Kjo lëvizje ngre shqetësime serioze për ekuilibrat institucionalë në Shqipëri. Kontrolli i Lartë i Shtetit, me Kushtetutë, është një institucion i pavarur që duhet të veprojë si kundërpeshë ndaj pushtetit ekzekutiv, duke kontrolluar abuzimet financiare. Emërimi i një aleati të kryeministrit në krye të KLSH rrezikon të zhbëjë këtë pavarësi, duke e shndërruar de facto KLSH-në në zgjatim të vullnetit qeveritar. Në vitet e fundit janë vërejtur prirje të ngjashme me institucione të tjera të pavarura dhe agjenci rregullatore, të cilat janë vënë nën ndikimin e maxhorancës, gjë që ka dobësuar kontrollin dhe balancat demokratike. Në rastin konkret, pasojat e kapjes së KLSH-së do të ishin: reduktimi i transparencës në menaxhimin e financave publike, dobësimi i kontrolleve ndaj korrupsionit dhe rritja e pandëshkueshmërisë. Alarmin e ka dhënë vetë kreu aktual i KLSH Arben Shehu, i cili pak muaj më parë u ankua publikisht në Kuvend se institucionet – përfshirë Zyra e Kryeministrit – po bllokojnë auditimet dhe nuk po i japin akses të dhënave auditorëve. Kjo tregon se ekzekutivi de facto ka penguar punën e KLSH-së së pavarur; me Hajdarin në krye, në vend që qeveria të përshtatet me ligjin, pritet më tepër që KLSH-ja “t’i përshtatet” vullnetit të qeverisë. Kështu, balanca institucionale anon edhe më shumë nga pushteti ekzekutiv, duke dobësuar kontrollin parlamentar dhe publik mbi qeverisjen.
Kujt i shërben dhe kë godet kjo lëvizje
Vendosja e Shkëlqim Hajdarit në krye të KLSH pritet t’i shërbejë drejtpërdrejt interesave të kryeministrit Rama dhe rrethit të tij qeverisës, ndërsa godet parimin e përgjegjshmërisë ndaj publikut dhe çdo kundërshtari politik. Në radhë të parë, nga kjo lëvizje përfitojnë qeveritarët dhe zyrtarët e maxhorancës, sepse një KLSH i kontrolluar nuk pritet t’i ekspozojë abuzimet e tyre financiare. Me Hajdarin në krye, gjasat janë që auditimet në ministri e bashki të drejtuara nga PS të jenë më pak agresive dhe raportet për shkelje të mos marrin dhen si më parë. Kjo mbron jo vetëm vetë Ramën, por edhe ministrat dhe zyrtarët e lartë nga skandalet financiare ose kallëzimet penale që mund të dilnin nga auditimet e KLSH-së. Së dyti, përfiton rrethi oligarkik pranë qeverisë. Shumë biznese të mëdha të favorizuara nga qeveria – përfshirë grupet e fuqishme koncesionare apo klientët e pushtetit – preferojnë një KLSH të kapur që mbyll sytë. Për shembull, kur KLSH kreu auditime të pavarura, ka kapur raste skandaloze si koncesioni i laboratorëve në shëndetësi që u dha në shkelje të ligjit apo lejimi nga institucionet shtetërore i produkteve ushqimore të rrezikshme të importit pa plotësuar kriteret. Një kryetar i komanduar politikisht ka gjasa të mbrojë këto interesa private duke mos i evidentuar fare problemet ose duke mos i çuar çështjet në Prokurori. Në anën tjetër, kjo lëvizje dëmton opozitën dhe zërat kritikë, të cilët humbasin një aleat potencial në zbulimin e aferave korruptive. Raportet e KLSH shpesh kanë qenë bazë për denoncimet e opozitës; nëse këto raporte zbuten apo kontrollohen nga qeveria, opozita mbetet pa municion faktik në betejën publike. Po kështu, qytetarët humbasin, sepse dobësimi i kontrollit financiar cenon interesin publik – taksat e tyre mund të shpërdorohen pa u vënë re. Përmbledhtas, lëvizja i shërben pushtetit aktual për të mbrojtur veten dhe klientët e vet, ndërsa godet transparencën, llogaridhënien dhe çdo aktor që do t’i vinte fre abuzimit me fondet publike.
Sfondi Politik dhe Institucional i Shkëlqim Hajdarit
Shkëlqim Hajdari ka një karrierë të gjatë në sistemin e drejtësisë, por edhe një profil politik jo të panjohur. Ai ka shërbyer si prokuror për mbi 20 vjet, duke arritur deri në pozicionin e Kryeprokurorit të Apelit para vitit 2016. Gjithashtu ka qenë anëtar i Këshillit të Prokurorisë dhe drejtues i Shoqatës së Prokurorëve, duke u bërë një figurë me ndikim në sistemin e drejtësisë. Në vitin 2016, Hajdari hoqi dorë nga sistemi i prokurorisë dhe u rekrutua nga qeveria socialiste për të drejtuar Inspektoratin Qendror – një strukturë e re për reformimin e inspektimeve shtetërore. Emërimi i tij në atë post nga Këshilli i Ministrave (pra nga qeveria Rama) tregoi afrimin e tij me pushtetin ekzekutiv. Gjatë drejtimit të Inspektoratit, Hajdari u vu re për zbatimin e një reforme në sistemin e inspektimeve dhe u shfaq si zë publik në disa çështje. Megjithëse formalisht duhej të ishte teknik, ai nuk nguroi të merrte anë publike në debate politike sensitive, zakonisht në krah të qeverisë. Për shembull, në kulmin e polemikave mbi detin me Greqinë, ndonëse nuk ishte ekspert i fushës, Hajdari u pozicionua në media si avokat i qeverisë duke siguruar opinionin se Rama po mbronte interesat kombëtare. Kjo sjellje ngriti vetulla për ndërlikimin e figurave të drejtësisë në propagandën qeveritare. Nga ana tjetër, Hajdari është shfaqur edhe si mbështetës i fortë i organeve të reja të drejtësisë, SPAK dhe GJKKO, duke duartrokitur punën e tyre. Kjo është interesante pasi kryeministri Rama kohët e fundit ka shprehur pakënaqësi ndaj SPAK-ut; megjithatë duket se Hajdari ka ruajtur pozicionin pro-reformës në drejtësi, ndoshta për të kultivuar imazhin e një zyrtari me integritet. Gjithsesi, fakti që ai u largua papritur nga detyra e Kryeinspektorit në janar 2026 pa shpjegime bindëse zyrtare flet se vendimet rreth tij merren me prapavijë politike. Sfondi i Hajdarit përmbledh dy tipare kyçe: përvojë institucionale në drejtësi dhe afërsi me pushtetin politik. Kjo e bën atë një kandidat të pranueshëm për Ramën – mjaftueshëm me reputacion profesional sa për t’u justifikuar publikisht, por njëkohësisht të formësuar për të qenë lojal ndaj interesave të qeverisë aktuale.
Roli i të birit dhe lidhjet me grupin Devolli
Figura e Shkëlqim Hajdarit nuk mund të analizohet e shkëputur nga lidhjet familjare dhe rrjeti i interesave përreth tij. Një rol të veçantë luan i biri, Arbër Hajdari, i njohur për publikun si drejtues i fondacionit bamirës “Fundjavë Ndryshe”, apo si opinionist i Big Brother Vip gjatë viteve të fundit është ekspozuar shpesh krah kryeministrit Rama apo Erion Veliajt në aktivitetet publike, duke krijuar përshtypjen e një marrëdhënieje të ngushtë besimi. Në një event për 10-vjetorin e “Fundjavë Ndryshe”, Rama e vlerësoi personalisht punën e Arbërit, madje i qëndroi pranë në skenë mes shikimesh mirënjohjeje. Por pas kësaj fasade filantropike, dalin në pah lidhje të fuqishme ekonomike e politike: Arbër Hajdari është i martuar me vajzën e biznesmenit kosovar Blerim Devolli, bashkëpronar i Devolli Group. Kësisoj, Arbëri shndërrohet në hallkë familjare që lidh drejtpërdrejt qeverinë Rama me një nga grupet më të fuqishme oligarkike në Kosovë e rajon. Babai i Arbërit, Shkëlqim Hajdari – tashmë i projektuar për KLSH – nga njëra anë është zyrtar i lartë falë besimit të Ramës dhe angazhohet politikisht pro qeverisë; nga ana tjetër, Arbëri si dhëndër i Devollëve përfaqëson interesat e këtij grupi brenda Shqipërisë. Kjo dyshe babë e bir krijon një rrjet influence: babai siguron mbështetje institucionale e politike për kryeministrin, ndërsa i biri përfiton mundësi dhe favore nga qeveria. Media ka vërejtur se sa herë Shkëlqim Hajdari “mbron shefin” publikisht, vendimet qeveritare nuk vonojnë t’i sjellin përfitime familjes së tij – p.sh. pronat shtetërore me 1 euro që iu dhanë Arbërit. Lidhja familjare Hajdari-Devolli është kthyer kështu në një aleancë të heshtur influence, ku pushteti politik, biznesi dhe imazhi publik humanitar pleksen ngushtë në dobi reciproke.
Hyrja e Grupit Devolli në Tregun Shqiptar dhe Kapja e Mediave (Rasti i ABC News)
Devolli Group, i drejtuar nga vëllezërit Blerim e Shkëlqim Devolli (vjehrri i Arbër Hajdarit dhe xhaxhai i bashkëshortes së tij), ka zgjeruar agresivisht prezencën e vet në Shqipëri vitet e fundit. Ky grup, i njohur në Kosovë për bizneset në sektorin ushqimor, pije, telekom dhe financë, ka hyrë në tregun shqiptar si “investitor strategjik” në disa fusha. Një nga lëvizjet më domethënëse ka qenë blerja e televizionit kombëtar ABC News. Pas ardhjes së Devollëve në pronësi të ABC News, kanali pësoi ndryshime rrënjësore: pronarët e rinj larguan një sërë gazetarësh dhe emisionesh kritike nga ekrani, duke përfshirë programe investigative si “Log” e të tjera formate që nuk përputheshin me vijën e re editoriale. Sipas një raporti të Departamentit Amerikan të Shtetit, pas ndërrimit të pronësisë në ABC, emisionet e gazetarëve kritikë ndaj qeverisë u mbyllën dhe stafi kritik u largua. Sot ABC News është kthyer në një nga zërat më të butë dhe pro-qeveritarë në median shqiptare, me drejtues editorialë të afërt me pushtetin. Kjo transformim nuk duket i rastësishëm: Devollët shfaqen kështu si “kalë troje” i maxhorancës në media, duke blerë influencën mediatike e duke e përdorur në dobi të qeverisë. Në prapaskenë të kësaj loje mediatike shfaqet edhe emri i Baton Haxhiut – një analist kosovar mik i vjetër i Ramës – i cili raportohet se ka luajtur rol marketingu pranë biznesit të Devollëve, duke e bërë edhe më të dukshme lidhjen mes politikës, biznesit dhe medias. Përtej medias, Devollët kanë depërtuar edhe në sektorë të tjerë shqiptarë. Një shembull flagrant i ndikimit të tyre ishte ndryshimi i ligjit fiskal për akcizën e birrës: Qeveria Rama, me shumicën e saj parlamentare, në vitin 2022 dyfishoi akcizën për birrat vendase, duke i trajtuar si import dhe duke hequr avantazhin që kishin ndaj birrave të huaja. Rezultati? Birra “Peja”, produkt i Devolli Group nga Kosova, papritmas paguan të njëjtën akcizë si birrat shqiptare, duke fituar avantazh konkurrues në tregun tonë. Ky ligj u konsiderua gjerësisht klientelist – prodhuesit vendas e quajtën skemë që favorizon hapur Devollët – pasi përkthehet direkt në fitime për fabrikën e vjehrrit të Arbër Hajdarit dhe zgjeron praninë e tyre në tregun shqiptar. Përveç birrës, Devolli Group ka investuar në sektorin e miellit dhe ushqimeve bazë, dhe për ta favorizuar janë krijuar lehtësira e koncesione. Pra, hyrja e Devollëve në Shqipëri është shoqëruar me kapjen e mediave dhe rregullimeve ligjore të favorshme, të cilat kanë ardhur si rezultat i ndikimit të tyre te qeveria përmes lidhjeve familjare (rasti Arbër Hajdari) dhe aleancave politike.
Ndikimi i Lidhjeve Familjare dhe Biznesore në Vendimmarrjen Politike
Shembulli i familjes Hajdari-Devolli ilustron qartë sesi lidhjet private po ndikojnë në vendimmarrjen publike në Shqipëri, duke ngritur pikëpyetje serioze për korrupsionin dhe konfliktin e interesit. Nëpërmjet Arbër Hajdarit, i cili është njëkohësisht djali i një zyrtari te projektuar të lartë shtetëror dhe dhëndri i një prej oligarkëve më të mëdhenj të rajonit, është krijuar një ure e pazakontë mes pushtetit politik dhe kapitalit privat. Kjo ure ka sjellë përfitime konkrete për palët e përfshira: nga njëra anë, fondacioni i Arbër Hajdarit ka përfituar favore shtetërore spektakolare, dhe nga ana tjetër, Devollët kanë siguruar politika publike në favor të tyre. Konkretisht, qeveria shqiptare i ka dhuruar fondacionit “Fundjavë Ndryshe” prona publike kolosale me vlerë simbolike. Me vendime të veçanta të Këshillit të Ministrave, Arbër Hajdarit i janë dhënë me qira 1 euro disa pasuri shtetërore: në mars 2019 një truall prej mbi 43 mijë m^2 në zonën e Brarit në periferi të Tiranës, në korrik 2020 i hapet rruga të marrë edhe objekte aty pranë po në Brar, dhe së fundmi në prill 2024 qeveria i kaloi në administrim një ish-repart ushtarak prej 16 mijë m^2 truall e godina, për 20 vjet, sërish me tarifën simbolike “Shqipëria 1 Euro”. Veç këtyre, raportime mediatike flasin se fondacionit të Arbërit i janë premtuar edhe dhjetëra hektarë tokë në fshatin Ferraj, prona shtetërore me vlerë të madhe. Këto dhurata shtetërore nuk mund të kuptohen pa lidhjen speciale që familja Hajdari ka me kryeministrin dhe interesat e tij. Babai Shkëlqim Hajdari, duke qenë zë i zellshëm pro-qeveritar dhe tashmë kandidat për një institucion kyç si KLSH, ka konsoliduar besimin e Ramës – i cili nga ana e vet ka “shpërblyer” familjen me privilegje ekonomike. Ndërkaq, influenca e Devollëve mbi politikat qeveritare është forcuar: lidhja familjare me Arbërin u ka siguruar atyre akses tek vendimmarrësit më të lartë. Siç u vu re, ligjet dhe vendimet e qeverisë mbi akcizat, koncesionet apo asetet publike janë dizenjuar në mënyrë të favorshme për bizneset e Devollëve. Kjo tregon një model klientelist të qeverisjes, ku politikat nuk bëhen në bazë të interesit publik apo konkurrencës së lirë, por në bazë të lidhjeve personale dhe përfitimeve të ndërsjella mes qeveritarëve dhe oligarkëve familjarisht të lidhur me ta. Për pasojë, vendimmarrja politike dhe ekonomike në vend po deformohet: resurset publike, tregjet dhe media po shpërndahen midis një rrethi të ngushtë miqsh e familjarësh të pushtetit. Ky model minon konkurrencën e ndershme (bizneset e tjera vuajnë kur ligjet qepen për Devollin), mbyt zërin kritik në media (kur televizione si ABC kthehen në zëra “të butë” pro-qeveritarë) dhe cenon shtetin ligjor. Kapja e institucioneve – me rastin më të fundit KLSH-në – është hallka e fundit e kësaj skeme, duke i siguruar qeverisë kontroll të plotë jo vetëm mbi pushtetin ekzekutiv, por edhe mbi mekanizmat e pavarur që duhet ta mbikëqyrin atë. Në të njëjtën kohë, aleanca familjaro-biznesore e ilustruar nga rasti Hajdari-Devolli forcon pushtetin personal të Edi Ramës, i cili duke shpërndarë favore për familjarët e tij politikë, siguron besnikërinë e tyre dhe mbështetjen financiare-mediatike të oligarkëve të afërt. Në përfundim, ndikimi i këtyre lidhjeve në vendimmarrje është thellësisht negativ për demokracinë dhe ekonominë e lirë: ai institucionalizon nepotizmin dhe klientelizmin si norma, ndërsa interesit publik i shkaktohet dëm afatgjatë.
gijotina.com/
Discussion about this post