Thellë në pyjet tropikale të Amazonës jeton një komunitet që kanë habitur shkencëtarët. Ata kanë arritur në përfundimin se grupi i quajtur Tsimanë ka arteriet më të shëndetshme të studiuara ndonjëherë dhe truri i tyre plaket më ngadalë se ai i njerëzve në Amerikën e Veriut, Evropë dhe gjetkë.
Tsimanët janë një gjë e rrallë. Ata janë një nga popujt e fundit në planet që jetojnë një mënyrë jetese plotësisht të mbështetur në gjueti, kërkimin e ushqimit dhe bujqësisë. Grupi është gjithashtu mjaft i madh për të siguruar një kampion të konsiderueshëm shkencor dhe studiuesit, të udhëhequr nga antropologu Hillard Kaplan i Universitetit të New Mexico, e kanë studiuar atë për dy dekada. Tsimane janë vazhdimisht aktive – gjuajnë kafshë, mbjellin ushqim dhe thurin çati.
Më pak se 10% e orëve të tyre të ditës shpenzohen në aktivitete që qëndrojnë të ulura, krahasuar me 54% në popullatat industriale. Një gjueti mesatare, për shembull, zgjat më shumë se tetë orë dhe mbulon 18 km.
Ata jetojnë në lumin Maniqui, afërsisht 100 km me varkë nga qyteti më i afërt dhe kanë pasur pak akses në ushqime të përpunuara, alkool dhe cigare.
Studiuesit zbuluan se vetëm 14% e kalorive që hanë janë nga yndyra, krahasuar me 34% në SHBA. Ushqimet e tyre janë të pasura me fibra dhe 72% e kalorive të tyre vijnë nga karbohidratet, krahasuar me 52% në SHBA.
Proteinat vijnë nga kafshët që ata gjuajnë, si zogjtë, majmunët dhe peshqit. Kur bëhet fjalë për gatimin, tradicionalisht, nuk ka skuqje. Puna fillestare e Prof Kaplan dhe kolegut të tij, Michael Gurven nga Universiteti i Kalifornisë, Santa Barbara, ishte antropologjike. Por ata vunë re se të moshuarit e fisit nuk shfaqnin shenja të sëmundjeve tipike të pleqërisë si hipertensioni, diabeti apo problemet e zemrës.
Më pas një studim i publikuar në vitin 2013 tërhoqi vëmendjen e tyre. Një ekip i udhëhequr nga kardiologu amerikan Randall C Thompson përdori skanimin CT për të ekzaminuar 137 mumie nga qytetërimet e lashta egjiptiane, inka dhe unangan. Ndërsa njerëzit plaken, një grumbullim i yndyrave, kolesterolit dhe substancave të tjera mund të bëjë që arteriet të trashen ose ngurtësohen, duke shkaktuar aterosklerozë. Ata gjetën shenja të kësaj në 47 nga mumiet, duke sfiduar supozimet se shkaktohet nga stilet moderne të jetesës.
Dy ekipet kërkimore bashkuan forcat dhe kryen skanime CT në 705 Tsimane mbi moshën 40 vjeç, duke kërkuar për kalcium në arteriet koronare (CAC) – një shenjë e enëve të gjakut të bllokuara dhe rreziku i një ataku kardiak.
Studimi i tyre, i botuar për herë të parë në T he Lancet në 2017, tregoi se 65% e Tsimanes mbi 75 vjeç nuk kishin CAC. Në krahasim, shumica e amerikanëve të asaj moshe (80%) kanë shenja të saj. Siç thotë Kaplan: “Arteriet e një 75-vjeçari Tsimane janë më shumë si arteriet e një amerikani 50-vjeçar.”
Një fazë e dytë, e botuar në 2023 në revistën Proceedings of the National Academy of Science, zbuloi se i moshuari Tsimanes tregoi deri në 70% më pak atrofi të trurit sesa njerëzit e së njëjtës moshë në vendet e industrializuara si Mbretëria e Bashkuar, Japonia dhe SHBA.
“Ne gjetëm zero raste të Alzheimerit në mesin e të gjithë popullatës së rritur – kjo është e jashtëzakonshme,” thotë mjeku bolivian Daniel Eid Rodríguez, një koordinator mjekësor për studiuesit.
Studiuesit besojnë se të gjithë Tsimane kanë përjetuar një lloj infeksioni nga parazitët ose krimbat gjatë jetës së tyre. Ata gjithashtu gjetën nivele të larta të patogjenëve dhe inflamacionit, duke sugjeruar që trupat e Tsimanes po luftonin vazhdimisht me infeksionet.
Kjo i ka shtyrë ata të pyesin nëse këto infeksione të hershme mund të jenë një tjetër faktor – përveç dietës dhe stërvitjes – pas shëndetit të të moshuarve Tsimane. Megjithatë, mënyra e jetesës së komunitetit po ndryshon.
Përdorimi i varkave me një motor jashtë po sjell gjithashtu ndryshim. Kjo i bën tregjet më të lehta për t’u arritur, duke i dhënë Tsimane akses në ushqime të tilla si sheqeri, mielli dhe vaji. Dhe ai tregon se kjo do të thotë se ata po vozitin më pak se më parë – “një nga aktivitetet fizike më të kërkuara”.
Njëzet vjet më parë, nuk kishte pothuajse asnjë rast të diabetit. Tani ato kanë filluar të shfaqen, ndërkohë që nivelet e kolesterolit kanë filluar të rriten edhe tek popullata e re, kanë zbuluar studiuesit.
“Çdo ndryshim i vogël në zakonet e tyre përfundon duke ndikuar në këto indekse shëndetësore,” thotë Dr Eid.
Dhe vetë studiuesit kanë pasur një ndikim gjatë 20 viteve të përfshirjes së tyre – duke rregulluar akses më të mirë në kujdesin shëndetësor për Tsimane, nga operacionet e kataraktit deri tek trajtimi për kockat e thyera dhe kafshimet e gjarpërinjve.
/BBC/
Discussion about this post