“Krenaria Kryeministrore” e uljes së çmimit të energjisë -

Nga Irena Beqiraj

Në 2024 shqiptarët paguanin për energjinë elektrike çmimin me tvsh më të lartë në rajon. Ndaj vendimi I ERE për të ulur me 1 lek çmimin të energjisë elektrike deri në fund të vitit 2025, e ka bërë Kryeministrin shumë krenar.

Pas 12 vjet reformash, ulja me 1 lek e çmimit të energjisë do ta rendisë Shqipërinë nga vendi me çmimin më të lartë në vendin e tretë pas Maqedonisë së Veriut edhe Serbisë, me një çmim me TVSH prej 0,0992 euro/ KWH. Sërish Kosova, Bosnja dhe Mali Zi do t’i kenë çmimet me tvsh më të ulta se Shqipëria.

Është interesant fakti që analizat e pavarura të ERE-s përkuan me sugjerimin që 4 muaj më parë Kryeministri i bëri Ministres së Energjetikës në Fier, ku ai e garantoi se nëse do të ulte çmimin e energjisë qoftë edhe me një lek pensionistët e Fierit do të votonin PS-në.

Por më interesante se koincidenca midis vendimit “të pavarur” të ERE-s edhe qëllimeve politike të partisë në pushtet, mbetet preformanca financiare e kompanive energjetike. Megjithëse familjet paguajnë çmime jo të ulta krahasuar me rajonin, kompanitë shqiptare energjetike janë dukshëm më të varura nga subvencionet ose mbështetja buxhetore, krahasuar me kompanitë e rajonit.

Pra, kur bëhet fjalë për subvencionet në sektorin e energjisë, Maqedonia e Veriut, Shqipëria, janë vendet që kanë akorduar më shumë subvencione kompanive të energjisë ndërsa Bosnje-Hercegovina dhe Mali i Zi nuk kanë dhënë asnjë mbështetje financiare për këtë qëllim. Maqedonia e Veriut dallohet për dhënien e mbështetjes më të gjerë në raport me PBB-në edhe e dyta në radhë vjen Shqipëria (tabela: të dhënat e FMN).

E pra ka një paradoks. Si ka mundësi që aty ku energjia faturohet me çmim më të lartë për familjarët, në Maqedoni edhe në Shqipëri qeveritë japin më shumë mbështetje ose subvencione për kompanitë prodhuese dhe shpërndarëse të energjisë (përkatësisht 1,93% e Prodhimit të Brendshëm bruto në Maqedoni dhe 1,6% të PBB-së në Shqipëri? Ndërkohë që paguajnë shuma të papërfillshme të mbështetjes (rreth 0,01% te PBB-së) për familjet të cilat përballojnë çmimin më të lartë në rajon? Parimet e mirëmenaxhimit dhe e mirëqeverisjes do të na çonin në drejtim të kundërt me këtë që ndodh.

Ky paradoks e ka fillesën tek mungesa e kufirit ndarës midis politikave publike dhe qëllimeve tregtare të kompanive energjetike. Për sa kohë që kompanitë publike energjetike përdoren për qëllime të shumëfishta si publike dhe tregtare, pa një ndarje të qartë midis këtyre qëllimeve, qëllimet publike janë përdorur dhe do të përdoren si “mbulesë” për përformancën e dobët tregtare, duke rritur barrën e sektorit në buxhetin e shtetit, si dhe duke e bërë të pamundur transparencën. Efekti I parë I uljes do te ndihet në rritjen e kërkesës së kompanive për mbështetje buxhetore edhe nuk do të çuditesha që 1 lek për çdo KWh të harxhuar nga pensionistët ti rëndonte buxhetit me 5 lekë.

Megjithatë, nuk do të guxoja ta quaja keqmenaxhim, miqve të mi socialistë do t’ju mbetej qejfi. Ndërsa opozitarët do të më akuzonin për anshmëri, pasi sipas tyre shpjegimi i këtij paradoksi mund të çojë edhe më larg.

Por një gjë e them me siguri – Krenaria që ka ndjerë Kryeministri për uljen me 1 lek të çmimit të energjisë, ulje e ofruar pikërisht 4 muaj para zgjedhjeve vërteton edhe një herë konstatimin e drejtë të Cezarit “ se një udhëheqës krenar është një udhëheqës i dobët”.