Raporti përfundimtar prej 357 faqesh i Komisionit të Posaçëm Parlamentar thekson se bashkimi i territoreve nuk mjafton për të zgjidhur problemet e pushtetit vendor. Reforma kërkon edhe ndryshime në financim, ndarjen e kompetencave dhe organizimin rajonal.
Cilat bashki do të bashkohen?
Sipas ndarjes së re, Fushë-Arrëzi bashkohet me Pukën, Klosi me Matin dhe Rrogozhina me Kavajën. Në qarkun e Beratit, Dimali dhe Poliçani i bashkohen Beratit, ndërsa Patosi Fierit dhe Divjaka Lushnjës.
Në jug, Selenica bashkohet me Vlorën, Këlcyra me Përmetin, Memaliaj me Tepelenën dhe Libohova me Gjirokastrën. Në Korçë, Maliqi i bashkohet Korçës, ndërsa në Elbasan, Cërriku dhe Belshi përfshihen në Bashkinë Elbasan dhe Përrenjasi në Librazhd.
Njësitë që shkrihen do të humbasin drejtimin politik dhe buxhetin e pavarur, duke kaluar nën administrimin e bashkive pritëse. Kjo ngre pikëpyetje për aksesin në shërbime dhe përfaqësimin e banorëve, veçanërisht në zonat rurale.
Financimi dhe kostot e zbatimit
Raporti evidenton varësinë e bashkive nga financimi i qeverisë qendrore dhe propozon një formulë të re të transfertave, që merr parasysh popullsinë, relievin, gjatësinë e rrugëve, varfërinë dhe kapacitetin fiskal.
Rekomandohet rritja e transfertave të pakushtëzuara, në mënyrë që bashkitë të kenë më shumë autonomi në shpenzime. Propozohet gjithashtu që një pjesë e tatimit mbi të ardhurat personale t’u rikthehet bashkive sipas vendbanimit të tatimpaguesve, si dhe të rritet përfitimi vendor nga renta minerare dhe turizmi.
Nga ana tjetër, riorganizimi do të sjellë kosto për transferimin e personelit dhe aseteve, integrimin e sistemeve digjitale dhe harmonizimin e detyrimeve financiare. Për këtë arsye, raporti propozon krijimin e një Fondi Kombëtar të Tranzicionit.
Përgatitjet ligjore dhe institucionale parashikohen gjatë viteve 2026-2027, transferimi i kompetencave dhe aseteve në 2027-2028, ndërsa konsolidimi në 2029-2030. Vlerësimi i rezultateve do të vijojë deri në vitin 2035.
Ekspertët: Bashkitë më të mëdha nuk garantojnë shërbime më të mira
Ekspertët paralajmërojnë se suksesi i reformës nuk varet vetëm nga numri i bashkive, por edhe nga kompetencat dhe burimet financiare që ato disponojnë.
Afrim Krasniqi, nga Instituti i Studimeve Politike, ngre shqetësimin për ndikimin e interesave politike dhe elektorale. Ndërsa urbanisti Gent Kaprata thekson se ndryshimi i kufijve administrativë duhet të shoqërohet me rishikimin e funksioneve dhe financimit të pushtetit vendor.
Shqetësimi kryesor lidhet me zonat rurale, ku largësia nga qendrat administrative mund të vështirësojë marrjen e shërbimeve. Pa mekanizma konkretë për të garantuar aksesin, bashkimet mund të mos sjellin përmirësimet e pritshme.
PD kërkon mbi 92 bashki
Ndryshe nga mazhoranca, Partia Demokratike propozon rritjen e numrit të bashkive në mbi 92, me alternativa që parashikojnë edhe më shumë se 100 njësi vendore.
Sipas Luçiano Boçit, bashkëkryetar i Komisionit për Reformën Territoriale, modeli i opozitës bazohet te demografia, potenciali ekonomik, distanca nga shërbimet dhe identiteti territorial e historik.
PD argumenton se reforma e vitit 2014, e cila uli numrin e njësive vendore nga 373 në 61 bashki, dobësoi përfaqësimin dhe largoi administratën nga shumë komunitete rurale e malore.
Opozita propozon gjithashtu 6-8 rajone funksionale ose ruajtjen e 12 qarqeve me kompetenca të qarta. Në aspektin financiar, kërkon rritjen e transfertës së pakushtëzuar nga rreth 1% e PBB-së në të paktën 2%, me synim afatgjatë deri në 4%.
Ndërsa mazhoranca synon më pak bashki me burime të përqendruara, opozita kërkon më shumë njësi vendore dhe vendimmarrje më pranë qytetarëve.
Në fund, sfida kryesore mbetet sigurimi i financimit të qëndrueshëm dhe i kompetencave reale. Suksesi i reformës do të matet jo vetëm nga ndryshimi i hartës administrative, por nga përmirësimi i shërbimeve dhe aftësia e bashkive për t’iu përgjigjur nevojave të qytetarëve.
Discussion about this post