Sistemi i pensioneve në Shqipëri po përballet me një situatë alarmante, pasi shkalla e zëvendësimit ka zbritur në nivelin më të ulët në hapësirën europiane. Sipas të dhënave të Eurostat, raporti i pensionit mesatar bruto me pagën mesatare të grupmoshës 50-59 vjeç ka rënë nga 0.43 në vitin 2019 në vetëm 0.30 në vitin 2023. Kjo do të thotë se pensioni mesatar përfaqëson rreth 30% të pagës mesatare, ndërsa mesatarja e Bashkimit Europian qëndron rreth 0.57-0.60. Edhe vendet e rajonit kanë rezultate më të larta, me Serbinë në rreth 0.48, ndërsa Greqia, Italia dhe Spanja arrijnë nivele rreth 0.75-0.78.
Rënia e këtij treguesi lidhet me disa faktorë strukturorë që po dobësojnë skemën shqiptare të sigurimeve shoqërore. Informaliteti në tregun e punës dhe deklarimi i pagave më të ulëta se të ardhurat reale reduktojnë kontributet dhe, për pasojë, edhe pensionet e ardhshme. Në të njëjtën kohë, formula e indeksimit të pensioneve, e cila mbështetet kryesisht te inflacioni dhe jo te rritja e pagave, ka thelluar hendekun mes të ardhurave të pensionistëve dhe pagave në ekonomi. Presioni shtohet edhe nga emigracioni i të rinjve dhe plakja e popullsisë, që përkeqësojnë raportin mes kontribuesve dhe përfituesve të skemës.
Sipas analizës, rritja e pagave në ekonomi nuk është shoqëruar me një rritje të ngjashme të pensioneve, duke bërë që pensionistët të përballen njëkohësisht me të ardhura relativisht më të ulëta dhe kosto më të larta jetese. Kritikat drejtohen edhe ndaj mungesës së reformave për luftimin e informalitetit dhe zhvillimin e fondeve private të pensioneve, të cilat mund të krijonin burime shtesë të ardhurash për të moshuarit. Nëse kjo tendencë vijon, pensionet e reja rrezikojnë të mbeten gjithnjë e më larg nivelit të pagave, duke rritur presionin social dhe financiar mbi një nga shtresat më të ekspozuara të shoqërisë.
Discussion about this post