Europa dhe Rusia po ecin mbi një vijë gjithnjë e më të rrezikshme dhe, nëse përshkallëzimi vazhdon me të njëjtin ritëm, një formë konflikti të drejtpërdrejtë mund të bëhet e pashmangshme.
Ky është paralajmërimi i Sergey Markov, politologut rus dhe ish-këshilltarit të Vladimir Putinit, i cili në një intervistë për “Corriere della Sera” paraqet një nga skenarët më të zymtë për marrëdhëniet mes Moskës dhe Europës.
Markov nuk është një vëzhgues neutral. Ai njihet për pozicionet e tij të ashpra dhe për afërsinë e dikurshme me strukturat e pushtetit rus. “Corriere” e përshkruan si një “super-fajkua” të politikës ruse dhe ish-këshilltar për çështjet e jashtme të Putinit.
Pikërisht për këtë arsye, deklaratat e tij duhen lexuar jo si njoftim i një plani zyrtar të Kremlinit, por si tregues i mënyrës se si një pjesë e establishmentit rus po e interpreton përplasjen me Perëndimin. Dhe mesazhi i Markov është i fortë: Rusia dhe Europa, sipas tij, po afrohen drejt një pike ku kontrolli i përshkallëzimit mund të bëhet gjithnjë e më i vështirë.
“Po ecim mbi tel”
Në qendër të argumentit të Markov është bindja se Europa po i shtyn gradualisht kufijtë e asaj që Moska konsideron të pranueshme.
Sipas tij, strategjia europiane nuk është kalimi i menjëhershëm i një “vije të kuqe”, por dobësimi gradual i saj përmes një serie hapash të vegjël.
Markov e krahason këtë me një strategji të “një mijë hapave”: secili veçmas nuk është aq i madh sa të shkaktojë një përgjigje të menjëhershme ruse, por të gjitha së bashku, sipas tij, e çojnë përplasjen drejt një pike pa kthim. Ai pretendon se Europa po mbështetet në supozimin se Rusia nuk do të reagojë ushtarakisht. Por paralajmëron se ky kalkulim mund të dështojë.
Nëse kursi aktual i përshkallëzimit vazhdon, argumenton Markov, “një formë lufte” mes Rusisë dhe Europës mund të bëhet e pashmangshme.
A mund të godasë Rusia një vend të NATO-s?
Kjo është pyetja që prej fillimit të luftës në Ukrainë ka qëndruar mbi tryezat e qeverive europiane. Dhe përgjigjja e Markov është shqetësuese.
Sipas tij, Putini mund të gjendet në një situatë ku Moska mendon se duhet të përgjigjet ushtarakisht, pasi në interpretimin rus Europa është tashmë e përfshirë në një konflikt indirekt kundër Federatës Ruse. Markov përmend presionin ndaj transportit të naftës ruse dhe masat europiane kundër anijeve të lidhura me tregtinë ruse si shembuj të kësaj përplasjeje. Por më pas shkon shumë më tej.
Një nga skenarët që ai e konsideron më realist është bllokimi nga Rusia i ngushticave në Detin Baltik. Një lëvizje e tillë do të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme.
Baltiku është sot praktikisht një hapësirë e rrethuar nga vende anëtare të NATO-s, me përjashtim të brigjeve ruse. Finlanda dhe Suedia iu bashkuan Aleancës pas pushtimit rus të Ukrainës, duke ndryshuar ndjeshëm ekuilibrin strategjik të rajonit.
Çdo përpjekje ruse për të ndërhyrë ushtarakisht në korridoret detare të Baltikut mund të sillte forcat ruse në kontakt të drejtpërdrejtë me vendet e NATO-s.
Dhe pikërisht këtu qëndron rreziku i vërtetë: jo domosdoshmërisht një vendim i planifikuar për të nisur luftën, por një incident që shkakton një zinxhir reagimesh të pakontrollueshme.
Fabrikat e dronëve, skenari tjetër i rrezikshëm
Markov ngre edhe një skenar tjetër. Rusia, sipas tij, mund të vendosë të godasë objektet ku prodhohen dronë të destinuar për ushtrinë ukrainase. Në territorin ukrainas, infrastruktura e industrisë ushtarake është prej kohësh objektiv i sulmeve ruse. Por Markov sugjeron se objektiva të tillë mund të konsiderohen nga Moska edhe jashtë Ukrainës. Ky do të ishte një ndryshim dramatik.
Një goditje ruse ndaj territorit të një shteti të NATO-s do të ngrinte menjëherë çështjen e mbrojtjes kolektive të Aleancës dhe nenit 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut. Prandaj deklarata e Markov duhet parë edhe si pjesë e strategjisë së presionit dhe frikësimit që Moska përdor prej vitesh ndaj vendeve europiane.
Nuk ka prova publike që Rusia ka marrë një vendim për të goditur fabrika në territorin e NATO-s. Por fakti që skenarë të tillë artikulohen publikisht nga figura pranë botës politike ruse tregon nivelin e tensionit që është krijuar.
Një luftë që nuk zhvillohet vetëm në Ukrainë
Përplasja Rusi-Perëndim ndërkohë nuk kufizohet më vetëm te fusha klasike e betejës. Vendet europiane kanë raportuar gjatë viteve të fundit sulme kibernetike, sabotime, operacione spiunazhi, ndërhyrje me dronë dhe incidente kundër infrastrukturës kritike, një pjesë e të cilave autoritetet perëndimore i kanë lidhur ose dyshojnë se lidhen me Rusinë. Kjo hapësirë mes paqes dhe luftës së hapur njihet si “zona gri”.
Problemi është se sa më shumë shtohen operacionet e tilla, aq më i madh bëhet rreziku që një incident të shkaktojë viktima ose dëme të tilla sa një qeveri europiane të ndihet e detyruar të reagojë.
Në këtë kuptim, paralajmërimi i Markov prek një problem real strategjik, edhe nëse interpretimi i tij për përgjegjësinë europiane pasqyron qartë këndvështrimin rus.
Çfarë mendojnë rusët për Europën?
Një pjesë veçanërisht interesante e intervistës lidhet me ndryshimin e perceptimit të Europës brenda shoqërisë ruse. Sipas Markov, për një pjesë të madhe të popullsisë ruse, Europa tashmë perceptohet si armike.
Në narrativën që është konsoliduar në Rusi, periudha e bashkëpunimit me Europën pas rënies së Bashkimit Sovjetik shihet gjithnjë e më shumë si një përjashtim historik. Ndryshe është situata mes intelektualëve rusë.
Markov thotë se një pjesë e tyre vazhdon ta shohë Europën si model shoqëror dhe shpreson që marrëdhëniet të normalizohen një ditë. Shumë më pesimistë janë, sipas tij, biznesmenët dhe oligarkët rusë. Ata nuk besojnë se marrëdhëniet ekonomike mes Rusisë dhe Europës do të kthehen në nivelin që ekzistonte përpara luftës.
Nëse kjo analizë është e saktë, lufta në Ukrainë nuk ka ndryshuar vetëm kufijtë e sigurisë europiane. Ajo ka krijuar edhe një ndarje psikologjike dhe ekonomike që mund të zgjasë për dekada.
Rusia mund të bëhet edhe më autoritare
Markov nuk parashikon një kolaps të sistemit rus për shkak të luftës së konsumimit në Ukrainë. Përkundrazi. Nëse presioni ekonomik dhe ushtarak rritet, sipas tij, Kremlini do të përgjigjet duke forcuar më tej kontrollin e shtetit. Kjo do të nënkuptonte më shumë autoritarizëm në politikë, por edhe ndërhyrje më të madhe shtetërore në ekonomi.
Markov përmend masa që i japin shtetit mundësi më të mëdha për të marrë kontroll të përkohshëm mbi kompani që konsiderohen të papërgatitura për t’u mbrojtur nga sulmet me dronë ose raketa. Mesazhi është i qartë: në vend që presioni i luftës ta liberalizojë sistemin rus, ai mund të prodhojë efektin e kundërt.
Vizita e shefit të CIA-s në Moskë
Intervista vjen vetëm pak ditë pas një zhvillimi shumë domethënës. Drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, zhvilloi këtë javë bisedime në Moskë me kreun e shërbimit rus të inteligjencës së jashtme, Sergei Naryshkin.
Vetë Naryshkin konfirmoi se ishte zhvilluar një takim pune, por as Moska dhe as Uashingtoni nuk kanë bërë publike përmbajtjen e plotë të diskutimeve.
Në mediat amerikane është raportuar se vizita mund të ketë përfshirë edhe një paralajmërim për Moskën që të mos sulmojë një vend anëtar të NATO-s, por kjo nuk është konfirmuar zyrtarisht. Markov e interpreton ndryshe lëvizjen.
Sipas tij, Donald Trump kërkon mbi të gjitha të shmangë një situatë ku Shtetet e Bashkuara mund të tërhiqen në një konfrontim bërthamor me Rusinë. Ai mendon gjithashtu se presidenti amerikan nuk dëshiron që Ukraina të konsumojë burime gjithnjë e më të mëdha të buxhetit amerikan. Edhe këtu bëhet fjalë për interpretimin e Markov dhe jo për një deklaratë të administratës amerikane.
Por nga Finlanda vjen një analizë krejt tjetër
Në të njëjtën kohë që Markov flet për një luftë gjithnjë e më të mundshme, nga një prej vendeve që ndan kufirin më të gjatë të NATO-s me Rusinë vjen një vlerësim shumë më pak alarmues.
Presidenti finlandez Alexander Stubb deklaroi se nuk beson se Moska do të rrezikojë të sulmojë një vend të NATO-s.
Argumenti i tij është i thjeshtë: Rusia e di fuqinë konvencionale dhe bërthamore të Aleancës dhe një sulm i drejtpërdrejtë do të ishte jashtëzakonisht i kushtueshëm.
Stubb argumenton gjithashtu se Rusia vazhdon të konsumojë burime të mëdha njerëzore dhe ushtarake në Ukrainë dhe nuk ka aktualisht kapacitetin për të hapur një front të dytë madhor kundër NATO-s.
Megjithatë, presidenti finlandez kërkon që Europa të mbetet e përgatitur dhe e kujdesshme. Sipas tij, mbështetja e Ukrainës mbetet një nga garancitë më të rëndësishme të sigurisë së kontinentit.
Rreziku më i madh mund të jetë një gabim llogaritjeje
Dy interpretimet – ai i Markov dhe ai i Stubb – tregojnë dilemën me të cilën përballet Europa. Njëri paralajmëron se përplasja po bëhet e pashmangshme. Tjetri thotë se Rusia nuk ka interes dhe as kapacitet të hyjë në një luftë direkte me NATO-n. Por ekziston një pikë ku këto dy analiza takohen: rreziku i përshkallëzimit ekziston.
Një incident në Baltik, një sabotim me viktima, një raketë që godet territorin e gabuar, një sulm ndaj infrastrukturës kritike apo një keqinterpretim i lëvizjeve ushtarake mund të krijojë një krizë shumë më të madhe se ajo që palët kishin synuar.
Historia e Luftës së Ftohtë tregoi se fuqitë bërthamore nuk duhet domosdoshmërisht të dëshirojnë luftën që të afrohen rrezikshëm pranë saj.
Dhe pikërisht këtu qëndron rëndësia e intervistës së Markov.
Jo sepse deklaratat e një ish-këshilltari të Putinit provojnë se Kremlini ka vendosur të sulmojë Europën. Por sepse tregojnë se në Moskë dhe në kryeqytetet europiane po diskutohet gjithnjë e më hapur një skenar që vetëm pak vite më parë konsiderohej pothuajse i paimagjinueshëm: një përplasje direkte mes Rusisë dhe NATO-s. Dhe në një kontinent ku dy palët disponojnë arsenale bërthamore, problemi nuk është vetëm se kush dëshiron luftë.
Problemi është se sa gjatë mund të vazhdojë përshkallëzimi pa bërë dikush gabimin që e ndez atë./Corriere della Sera dhe Reuters
Discussion about this post