Vetëm në Shqipëri hajduti nuk ka faj

Nga Meri Lika

Një nga dhjetë urdhëresat e Zotit, e shtata, nëse e mbaj mend mire, thotë: “Mos vidh!” Sipas meje ku nuk është një mesazh fetar dhe kaq. Ai është një parim shoqëror për ta bërë të mundur ndërtimin e kësaj të fundit që të ketë moral, përgjegjësi dhe respekt për njeriun dhe të drejtën e tij.

Gjithashtu unë besoj se të gjitha kushtetutat moderne, përfshirë edhe kushtetutën tonë, e kanë bazën e tyre morale pikërisht në këto urdhëresa, për të bërë të mundur ndalimin e së keqes, vendosjen e drejtësisë dhe në bazë të tyre ndërtimin e shoqërisë që jep shpresë për zhvillim.

Sepse kur ti përvetëson diçka që nuk është jotja, ti ke shkelur kufirin  e të drejtës së tjetrit, ke cenuar pronën e tjetrit, lirinë e tij, dhe mbi të gjitha, ke thyer një besim që është bazë e bashkëjetesës njerëzore. Por le ta zgjerojmë pak kuptimin e fjalës “vjedhje”.
Kur themi vjedhje ne mendojmë vjedhjen e portofolit në autobuzin urban, vjedhjen e makinës, vjedhejn e shtëpisë, lopës, dhenëve etj.

Po kur bëhet fjalë për vullnetin e lirë të qytetarit  a është kjo vjedhje?
Po kur manipulohen zgjedhjet?
Po kur blihen?
Po kur deformohet qëllimisht vullneti i poppullit?
A nuk janë këto vjedhje e pastër?
A nuk është më keq sesa të marrësh një pasuri materiale?

Në realitetin shqiptar, duket se kemi krijuar një mendësi të re, shumë të rrezikshme, madje është gati kriminale: “Nëse hajduti të vodhi dhe ti nuk ishe i kujdesshëm, fajin e ke vetë!” Kjo mendësi është bërë standard politik, mediatik dhe madje po kërkohet që të bëhet edhe standard shoqëror.

Në këtë periudhën paszgjedhore, dëgjojmë përditë të njëjtën refren: zgjedhjet u vodhën, por fajin nuk e ka Rama që i vodhi, por opozita që nuk diti t’i mbrojë. Pra, si në një skenë groteske, faji bie mbi viktimën dhe jo mbi agresorin.

Po sipas kësaj logjike, nëse dikush të vjedh makinën, ti do përfundosh i fajshëm sepse nuk kishe vendosur alarm, sepse e kishe parkuar në vend të gabuar, sepse nuk kishe vendosur dy dryna. Hajduti? Hajduti del paq, madje merr vlerësime dhe lavdërime se është treguar shumë “i zoti””.

Ky është kulmi i një absurdi shqiptar. Këtu përveçse shoqëria po kthehet në e verbër, por edhe drejtësisë i ka humbur peshorja. Institucionet që duhet të ndëshkojnë vjedhësit, qofshin ata të pasurisë, të votës apo të besimit publik, me sa duket janë të heshtura sepse janë të kapura. Dhe kur drejtësia është e kapur nga hajduti që është në pushtet, ky i fundit bëhet krejtësisht i paprekshëm.

Refreni “Rama i vjedh zgjedhjet, këtë e dimë”, askujt nuk i duket më i çuditshëm. Por mua më çudit fakti që kjo thënie nuk shoqërohet me pasojën logjike: ndëshkimin e hajdutit! Përkundrazi, gishtat drejtohen nga ata që nuk “ruajtën kutitë” mjaftueshëm.

Ky është mentaliteti që po na mbyt, që po na zhduk, që po na shuan si popull, si komb, si shtet. Sepse kur shoqëria fillon të pranojë vjedhjen si pjesë të normalitetit, kur hajduti kthehet në model suksesi, kur mashtruesi bëhet “strateg”, dhe viktima quhet “naive” ose “e paaftë”, atëherë kemi kapërcyer kufijtë e çdo morali dhe kemi hyrë në epokën e antivlerave.

Vetëm në Shqipëri, hajduti nuk ka faj.
Vetëm këtu, viktima përqeshet dhe hajduti përmendet si i zgjuar.
Vetëm këtu, “Mos vidh” është kthyer në një këshillë për ata që s’dinë të fshihen mirë, jo në një normë për të jetuar ndershmërisht.

Nëse nuk ndryshojmë këtë mentalitet, nuk do të kemi zgjedhje të lira, drejtësi të vërtetë apo një shoqëri normale.
Sepse nuk është vetëm hajduti që duhet ndëshkuar, por edhe kultura që e mbron atë.